Verite a: Poukisa anpil Ayisyen pa kanpe dèyè USA nan dosye Iran

Nan mitan tansyon k ap ogmante ant Etazini ak Iran, gen yon reyalite ki souvan mal konprann: anpil Ayisyen pa montre sipò klè pou Etazini. Men sa pa vle di yo ap pran pozisyon pou Iran. An reyalite, pozisyon sa a plis gen rasin li nan eksperyans istorik ak prensip politik pase nan senp chwa kan.

Yon pèp ki make pa eksperyans enjerans

Pou konprann pozisyon Ayisyen yo, li enpòtan pou gade nan istwa peyi a. Pandan plizyè peryòd, Ayiti sibi entèvansyon etranje, sitou nan men Etazini. Okipasyon militè (1915–1934), enfliyans nan chanjman politik, ak presyon diplomatik yo kite yon mak pwofon nan memwa kolektif la.

Eksperyans sa yo fè anpil Ayisyen devlope yon mistrust natirèl kont nenpòt fòm enjerans etranje, menm lè li prezante kòm èd oswa pwoteksyon.

USA vs Iran: kestyon prensip anvan kestyon alyans

Lè kriz parèt ant Etazini ak Iran, anpil Ayisyen pa wè sa tankou yon batay ant “bon” ak “move”. Olye de sa, yo wè li kòm yon egzanp ankò kote yon gwo puisans ap eseye enfliyanse oswa kontwole yon lòt peyi.

Pou yo, kestyon an vin tounen:
Èske yon peyi gen dwa enpoze volonte li sou yon lòt?

Se kestyon sa a ki fè anpil moun:

• kritike politik Etazini
• san yo pa nesesèman dakò ak gouvènman Iran

 Yo pa pou Iran… men yo kont presyon USA

Li enpòtan pou mete bagay yo klè:

• Pifò Ayisyen pa idantifye ak politik oswa ideyoloji Iran
• Yo pa sipòte fason Iran jere kèk kestyon entèn oswa ekstèn
• Men yo refize sipòte presyon, sanksyon, oswa menas militè kont yon lòt peyi

Pozisyon sa a baze sou yon prensip senp:
respè pou souverènte chak nasyon

Sanksyon ak konsekans sou pèp la

Youn nan gwo kritik ki souvan fèt kont Etazini se itilizasyon sanksyon ekonomik. Anpil fwa, mezi sa yo pa frape dirijan yo dirèkteman, men pito popilasyon an.

Ayisyen, ki deja konnen difikilte ekonomik ak konsekans desizyon entènasyonal yo, gen tandans wè politik sa yo kòm:

• enjis
• danjere pou sivil yo
• pa efikas sou long tèm

Sa ranfòse pozisyon yo kont aksyon sa yo, menm si yo pa dakò ak peyi ki sibi yo.

Yon refleks ki soti nan listwa

Pozisyon anpil Ayisyen pa emosyonèl sèlman; li soti nan eksperyans:

• yo deja viv konsekans entèvansyon etranje
• yo wè kijan gwo peyi ka enfliyanse politik yon nasyon
• yo aprann gen dout sou naratif ofisyèl yo

Se poutèt sa, lè yo wè menm modèl la aplike kont Iran, yo pran distans.

Finalman, kestyon an pa senp tankou “USA oswa Iran”.

Pou anpil Ayisyen, li plis sou:
prensip, diyite, ak respè pou souverènte peyi yo

Se pa yon kestyon sipò pou Iran, men pito yon refi pou ankouraje yon sistèm kote gwo puisans gen dwa deside sò lòt nasyon